Terugblik op het NtVP jaarcongres van 29 mei

Door Sophie van Leeuwen en Ruth van der Hallen

Op vrijdag 29 mei 2026 kwamen onderzoekers, psychologen en andere professionals samen in The Colour Kitchen in Utrecht voor het jaarlijkse congres van de Nederlandstalige Vereniging voor Psychotrauma (NtVP). Onder het thema 'Het palet van verbondenheid: trauma begrijpen in relatie tot de ander' werd een dag lang verkend hoe verbondenheid zowel een bron van kracht als van pijn kan zijn. Want hoewel sociale steun en menselijk contact bijdragen aan veerkracht en herstel, kunnen diezelfde relaties en omgevingen ook de wortels vormen van diep psychotrauma. Die spanning maakte het thema niet alleen wetenschappelijk relevant, maar ook persoonlijk voelbaar.

Opening en eerste keynote

Het congres werd geopend door NtVP-voorzitter Anke Witteveen. In haar welkomstwoord benadrukte zij dat psychotrauma nooit alleen het individu raakt, maar altijd doorwerkt in relaties, gezinnen, gemeenschappen en bredere maatschappelijke systemen. Daarmee vormde haar introductie een passende aftrap van het congresthema: de rol van verbondenheid in zowel het ontstaan als het herstel van psychotrauma. Witteveen stond daarnaast stil bij een bijzondere mijlpaal: het twintigjarig bestaan van de NtVP. Zij benadrukte hoe de vereniging in die periode is uitgegroeid tot een ontmoetingsplaats waar wetenschap, praktijk, beleid, onderwijs en ervaringskennis samenkomen. Juist die verbinding tussen verschillende perspectieven vormt volgens haar een belangrijke kracht van het psychotraumaveld.

De eerste keynote werd verzorgd door professor Frank Neuner, hoogleraar Klinische Psychologie aan de Universiteit van Bielefeld en medeontwikkelaar van Narrative Exposure Therapy (NET). Neuner wist het publiek al snel mee te nemen in een indringend en maatschappelijk relevant verhaal over traumabehandeling in omstandigheden van voortdurende onzekerheid.

Aan de hand van onderzoek onder vluchtelingen en mensen die leven in conflictgebieden liet Neuner zien dat traumaverwerking mogelijk is, zelfs wanneer veiligheid niet vanzelfsprekend is. Tegelijkertijd maakte hij duidelijk hoe structurele en existentiële onzekerheid, zoals een onzekere verblijfsstatus, angst voor uitzetting, discriminatie of beperkte toegang tot zorg, van grote invloed kunnen zijn op het therapeutische proces. Met rake voorbeelden duidde Neuner hoe dergelijke zaken invloed hebben, niet alleen op het waar of wanneer van een behandeling, maar ook op de therapeutische relatie en de ruimte die patiënten ervaren om zich met hun verleden bezig te houden.

Een centrale boodschap van de lezing was dat traumabehandeling niet los kan worden gezien van de sociale en maatschappelijke context waarin mensen leven. Daarbij stond Neuner stil bij begrippen als ‘bearing witness’ en ‘advocacy’. Volgens hem vraagt goede traumazorg niet alleen om het behandelen van symptomen, maar ook om het werkelijk getuige zijn van het leed en onrecht dat cliënten hebben meegemaakt. Dat betekent luisteren naar hun verhaal, ruimte geven aan ervaringen van verlies, uitsluiting en geweld, en erkennen dat deze ervaringen vaak nauw verweven zijn met maatschappelijke omstandigheden. Daarnaast pleitte hij voor een vorm van professionele betrokkenheid waarbij therapeuten, waar nodig, ook opkomen voor de belangen van hun cliënten. Niet door hun rol als behandelaar los te laten, maar juist door vanuit die rol aandacht te hebben voor de structurele factoren die herstel kunnen bevorderen of belemmeren. Het was een lezing die niet alleen uitnodigde tot reflectie op traumabehandeling, maar ook op de rol van de therapeut als mens, getuige en pleitbezorger in een complexe wereld.

De intergenerationele overdracht van koloniaal trauma werd besproken in een inzichtgevende workshop die liet zien hoe historisch leed zich over generaties heen kan nestelen in families en gemeenschappen. Andere sessies richtten zich op de wetenschappelijke onderbouwing van sociale steun, en op de ethische grenzen van exposure. Dit is een thema dat veel therapeuten bezighoudt: hoe motiveer je zonder te forceren? Vergeving als onderdeel van traumaverwerking bleek een uitdagend gespreksonderwerp. Er werd stilgestaan bij vragen als: in hoeverre moet of kan je cliënten motiveren tot vergeving, en welke taak heeft de behandelaar hierin, onder andere binnen de klassieke EMDR-behandeling.

Een interactieve en ervaringsgerichte audiovertelling nam deelnemers op indringende wijze mee in hoe het voelt om een dissociatieve stoornis te hebben. En in een workshop over cultuursensitieve behandeling leerden deelnemers hoe ze therapie kunnen afstemmen op het individu, zonder te vervallen in aannames. Tot slot werd in een sessie rond rouw en technologie, met specifieke aandacht voor deepfakes, verkend hoe artificiële intelligentie niet alleen nieuwe ethische en klinische vragen oproept, maar ook onverwachte mogelijkheden kan bieden. 

Posters

Tijdens de middagpauze was er volop gelegenheid om de wetenschappelijke posters te bekijken en op de favorieten te stemmen. De posterprijs ging naar Mèlanie Sloover, die met haar poster 'Kunnen kinderen met PTSS leunen op hun sociale netwerk?'  de meeste stemmen wist te verzamelen.

Lid van verdienste

Dit jaar viert de NtVP haar twintigjarig bestaan. Een mooie aanleiding om stil te staan bij de mensen die de vereniging groot hebben gemaakt. In dat kader werd voormalig bestuurslid Mariel Meewisse onderscheiden met het lidmaatschap van verdienste. Een welverdiende erkenning voor haar jarenlange inzet en betrokkenheid.

Tweede keynote

De tweede keynote van de dag was van dr. Jackie June ter Heide, klinisch psycholoog en senior onderzoeker bij ARQ Centrum'45. Haar lezing ging over een onderwerp dat in de psychotraumazorg lange tijd onderbelicht is gebleven: moral injury, of moreel trauma.

Ter Heide legde uit dat niet alle psychotrauma draait om angst. Soms gaat het over iets anders, zoals over het gevoel dat je iets hebt gedaan, of nagelaten, dat niet strookt met je diepste morele overtuigingen. Juist bij geüniformeerde beroepsgroepen zoals militairen en politiemensen, die dagelijks werken op de grens van wat moreel aanvaardbaar is, speelt dit een grote rol.  Ze nam het publiek mee langs de theoretische grondslagen van het concept. Hierin werden de grondslagen van moreel denken en handelen besproken: eerlijkheid, trouw, zorgzaamheid voor anderen, volgzaamheid en heiligheid van bijvoorbeeld het lichaam. Wanneer op deze gebieden een schending plaatsvindt, ontstaat het risico op het ontwikkelen van moreel trauma. Tot slot bood Ter Heide praktische handvatten voor de behandeling, die meeromvattend is dan een standaard traumabehandeling. Het vergt ook aandacht voor vergeving, waarden en herstel van vertrouwen in zichzelf en de wereld om hen heen. 

Tot slot

Het NtVP Jaarcongres 2026 liet zien dat verbondenheid niet alleen het thema van de dag was, maar ook de sfeer bepaalde. In gesprekken tijdens de pauzes, aan de posterwand en tijdens de afsluitende borrel werd duidelijk dat de kracht van dit congres zit in de ontmoeting tussen onderzoekers en clinici met verschillende achtergronden, expertises en unieke bijdragen. We kijken terug op een betekenisvolle en inspirerende dag.